Τρίτη, 18 Μαΐου 2010

Υλικό Γ Γυμνασίου

Η κλίμακα pH ως μέτρο της βασικότητας

Στην ενότητα των οξέων μάθαμε ότι τόσο στο αποσταγμένο νερό, όσο και στα ουδέτερα διαλύματα ισχύουν οι σχέσεις :

Πλήθος Η+ = Πλήθος ΟΗ-
pH=7 (στους 250C)

Επίσης στα διαλύματα των οξέων ισχύουν οι σχέσεις :

Πλήθος Η+ > Πλήθος ΟΗ-
pH < 7 (στους 250C)

Όπως έχουμε προαναφέρει, οι βάσεις όταν διαλύονται στο νερό, μας δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ-).
Στο υδατικό διάλυμα μας τώρα συνυπάρχουν:

H20 H+ + OH-
NaOH Na+ + OH-

Σε κάθε διάλυμα βάσης ισχύουν οι σχέσεις :
Πλήθος ΟΗ- > Πλήθος Η+
pH > 7 (στους 250C)

Ερώτηση : Τι τιμές παίρνει το pH ενός βασικού ή αλκαλικού διαλύματος ;
Απάντηση : Το pH κυμαίνεται από 7-14.
Όσο ποιο ψηλό είναι το pH, τόσο ποιο βασικό ή αλκαλικό είναι το διάλυμα μας.
pH και βιολογικά υγρά

Βιολογικά υγρά


Φυσιολογικές τιμές pH
αίμα
7,3 – 7,5
ιδρώτας
7,2 – 7,5
δάκρια
7,3-7,5
σάλιο
5,7-7,1
ούρα
4,5- 9
γαστρικό υγρό
1-2

Παράθυρο στο εργαστήριο
Εργαστηριακή άσκηση 2.1, σελ.30, από τον εργαστηριακό οδηγό.
Εργαστηριακή άσκηση 2.2α, σελ.32, από τον εργαστηριακό οδηγό.
Εργαστηριακή άσκηση 2.4, σελ.37, από τον εργαστηριακό οδηγό.

Ασκήσεις για το σπίτι :
Ερωτήσεις 4-6, σελ.23 (Γαλάζιο βιβλίο)
Ασκήσεις 13-21,σελ.8-10 (Τετράδιο εργασιών)

Υλικό Γ Γυμνασίου

Σχολική χρονιά 2006-07 Ομάδα Α

Διαγώνισμα Γ΄ Τριμήνου στη ΧΗΜΕΙΑ

Ημερομηνία : …………. Τάξη :Γ΄ Γυμνασίου
Ονοματεπώνυμο: …………………………………… Αριθμός : …….
Υπογραφή κηδεμόνα:……………………


1) Τι είναι το ασβεστόνερο ;
……………………………………………………………………………..……………………………………………………………………………..
(βαθ.1)

2) Που οφείλονται οι κοινές ιδιότητες των βάσεων ;
……………………………………………………………………………..
(βαθ.1)

3) Να αναφέρετε 3 βάσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον .
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(βαθ.1,5)

4) Να αναφέρετε 3 ιδιότητες του ασβεστόνερου .
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(βαθ.3)

5) Στον παρακάτω πίνακα δίδονται οι τιμές του pH ορισμένων διαλυμάτων .Χαρακτηρίστε τα διαλύματα αυτά με τις λέξεις όξινο, βασικό, ουδέτερο .

Διάλυμα
Τιμή pH
Χαρακτήρας
Χυμός λεμονιού
3,2

Γάλα μαγνησίας
10,5

Αλατόνερο
7,0

Φρέσκο γάλα
6,8

(βαθ.2)

6) Η φαινολοφθαλείνη σε βασικό περιβάλλον αλλάζει χρώμα από ………......... σε ……………. (βαθ.1)
7) Οι βάσεις …………………………… τα διαλύματα των ……………. και μας δίνουν μόρια ………….. (βαθ.1,5)

8) Το δηλητήριο της τσουκνίδας είναι όξινο. Ποιο υγρό πρέπει να χρησιμοποιήσετε για την εξουδετέρωση του ;
……………………………………………………………………………..
(βαθ.1)

9) Σε περίπτωση βαρυστομαχιάς, οι ξινίλες που νοιώθουμε, οφείλονται στην παρουσία υδροχλωρικού οξέος στο γαστρικό υγρό. Τι πρέπει να πάρουμε για να αντιμετωπίσουμε τις ξινίλες ;
……………………………………………………………………………..
(βαθ.1)

10) Τα περισσότερα φυτά ευδοκιμούν σε εδάφη με pH κοντά στο 7(ουδέτερο). Όταν το έδαφος είναι όξινο, τι πρέπει να κάνω για να γίνει ουδέτερο;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(βαθ.1,5)

11) Ένα διάλυμα βάσης έχει pH=12.Στο διάλυμα αυτό προσθέτουμε μια ποσότητα διαλύματος ενός οξέος .Ποια από τις παρακάτω τιμές αποκλείεται να είναι η τιμή του pH του διαλύματος που θα προκύψει;
11 7 14 8 4 (βαθ.1,5)

12) Αντιστοίχισε τα διαλύματα της πρώτης στήλης ,με τις τιμές του pH της δεύτερης.

Διάλυμα
pH
Οξικό οξύ
7
Αποσταγμένο νερό
5
Υδροξείδιο του νατρίου
7
Χλωριούχο νάτριο
13
(βαθ.2)

13) Ο παρακάτω πίνακας ,μας δείχνει τις τιμές pH του εδάφους, που προτιμούν τα αναγραφόμενα φυτά για να αναπτυχθούν :

Φυτό
pH
Μηλιά
5,4-6,8
Πατάτα
4,5-5,7
Κρεμμύδι
6,0-7,0
Κερασιά
6,0-8,0
Φράουλα
5,0-7,0
Μαρούλι
6,0-7,0

α) Ποια φυτά του πίνακα μπορούν να αναπτυχθούν, σε ελαφρώς βασικά εδάφη ;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

β) Ποια φυτά του πίνακα μπορούν να αναπτυχθούν, σε ουδέτερα εδάφη ;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(βαθ.2)

Υλικό Γ Γυμνασίου

Τα αλκάλια(σελ.52-55)
Η λέξη «αλκάλια» προέρχεται από την αραβική λέξη al qali, που σημαίνει «στάχτες των φυτών», και την επίσης αραβική λέξη qalaj,που σημαίνει καμένος, αποτεφρωμένος. Από τις λέξεις αυτές προέρχονται οι λέξεις αλκάλια και κάλιο.

Γενικά για τα αλκάλια
Αλκάλια, όπως ίδη γνωρίζετε, ονομάζονται τα στοιχεία της 1ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα, εκτός του υδρογόνου. Τα στοιχεία της ομάδας αυτής είναι:
Λίθιο-Li
Νάτριο-Na
Κάλιο-K
Ρουβίδιο-Rb
Καίσιο-Cs
Φράγκιο-Fr,το οποίο είναι ασταθές τεχνητό στοιχείο και δεν το συναντάμε στη φύση.

Όλα τα στοιχεία της 1ης ομάδας ανήκουν στα μέταλλα και είναι πολύ δραστικά χημικά στοιχεία, γι’αυτό και δεν τα συναντάμε ελεύθερα στη φύση, αλλά βρίσκονται ΜΟΝΟ σε χημικές ενώσεις.

Ιδιότητες των αλκαλίων
Παράθυρο στο εργαστήριο
Διαπίστωση μερικών ιδιοτήτων των αλκαλίων με τη βοήθεια του νατρίου
1. Kόβουμε με το μαχαίρι ένα κομμάτι νάτριο σε μέγεθος φακής, το οποίο φυλάσσεται σε δοχείο με πετρέλαιο.
2. Σε ποτήρι ζέσεως των 500ml, που περιέχει αποσταγμένο νερό μέχρι τα ¾ του ύψους του, προσθέτουμε λίγες σταγόνες από το δείκτη φαινολοφθαλεΐνη και με τη βοήθεια της λαβίδας, ρίχνουμε το κομμάτι του νατρίου στο νερό.
α) Ποιο συμπέρασμα προκύπτει για τη σκληρότητα του νατρίου;
..............................................................................................................................................................
β) Τι χρώμα έχει το νάτριο στην πρόσφατη τομή του;
...............................................................................
γ) Ποιο συμπέρασμα προκύπτει για την πυκνότητα του νατρίου;
..............................................................................................................................................................
δ) Τι χρώμα αποκτά το διάλυμα που σχηματίστηκε;
...............................................................................
ε)Τι χαρακτήρα έχει το διάλυμα που σχηματίστηκε, όξινο, βασικό ή ουδέτερο;
...............................................................................
στ) Πως αντιδρά το νάτριο με το νερό;
..............................................................................................................................................................
ζ) Ποιον αέριο ελευθερώνεται κατά την αντίδραση αυτή; Να γράψετε τη σχετική αντίδραση.
..............................................................................................................................................................
Όπως ακριβώς συμπεριφέρεται το νάτριο, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο συμπεριφέρονται και τα υπόλοιπα αλκάλια. Είναι γι’αυτό το λόγο που βρίσκονται όλα στην ίδια ομάδα.
Έτσι τα αλκάλια :
Ø Είναι μαλακά και μπορούν εύκολα να κοπούν με το μαχαίρι.
Ø Έχουν γενικά μικρή πυκνότητα. Το λίθιο, το νάτριο και το κάλιο είναι ελαφρύτερα από το νερό.
Ø Έχουν χαμηλά σημεία τήξης, γι’αυτό χαρακτηρίζονται εύτηκτα μέταλλα.
Ø Οξειδώνονται εύκολα από το οξυγόνο του αέρα, γι’αυτό φυλάσσονται σε δοχεία με πετρέλαιο.
Ø Το λίθιο αντιδρά ήπια με το νερό, το νάτριο πιο δραστικά, ενώ το κάλιο, αντιδρά πολύ βίαια.
Ø Κατά την αντίδραση τους με το νερό σχηματίζονται κατιόντα αλκαλίου( Α+), ανιόντα υδροξειδίου(ΟΗ-) και εκλύεται υδρογόνο(Η2)
Ø Το διάλυμα που περιέχει σταγόνες φαινολοφθαλεΐνης αλλάζει χρώμα και γίνεται κόκκινο της φούξιας, γιατί παράγονται ανιόντα ΟΗ-, τα οποία καθιστούν το διάλυμα βασικό.
Ø Όλα τα αλκάλια έχουν στην εξωτερική τους στιβάδα 1e-, το οποίο εύκολα το δίνει για να ευγενοποιηθεί. Έτσι προκύπτει ένα θετικά φορτισμένο ιόν με φορτίο +1:
Να0→Να+ +1e-

Αν παρατηρήσουμε τα σημεία τήξεως, τα σημεία ζέσεως και τις πυκνότητες, θα διαπιστώσουμε ότι, καθώς αυξάνεται ο ατομικός αριθμός, οι φυσικές ιδιότητες των στοιχείων μιας ομάδας παρουσιάζουν βαθμιαία μεταβολή( Δες σελ.54,πίνακα 1).

Ασκήσεις για το σπίτι:
Ερωτήσεις – Ασκήσεις 1-4, σελ.54(Κυρίως βιβλίο)
Ασκ. 5,6.a)γ)ε),σελ. 30( Τετράδιο εργασιών)

Εργαστηριακές ασκήσεις :
Πείραμα 5.1 &5.2,σελ.48-50.

Υλικό Γ Γυμνασίου

Σχολική χρονιά 2006-07 Ομάδα Δ

Διαγώνισμα Β΄ Τριμήνου στη ΧΗΜΕΙΑ

Ημερομηνία : …………. Τάξη :Γ΄ Γυμνασίου
Ονοματεπώνυμο: …………………………………… Αριθμός : …….
Υπογραφή κηδεμόνα:……………………




1) Ποιες ουσίες έχουν όξινο χαρακτήρα ;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(βαθ.1)

2) Τα οξέα επιδρούν στα ανθρακικά άλατα .Ποιον αέριο ελευθερώνεται και πως μπορούμε να το ανιχνεύσουμε; ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
(μον.1.5)

3) «Το κρασί αν μείνει σε ανοικτό δοχείο, έτσι ώστε να έρχεται σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα ,θα γίνει ξίδι ».
Η πιο πάνω φράση είναι σωστή ή λάθος ;Υπογραμμίστε αυτό που είναι σωστό. (μον.1)

4) Να αντιστοιχίσετε τα πιο κάτω :
Γιαούρτι Ακετυλοσαλικυλικό οξύ
Ασπιρίνη Μεθανικό οξύ
Κέντρισμα μυρμηγκιού Γαλακτικό οξύ (μον.1,5)

5) Με δεδομένη την σειρά δραστικότητας των μετάλλων , να
προβλέψετε ποιες αντιδράσεις είναι εφικτές και να τις βάλετε σε κύκλο.
Li, K , Ca, Na, Mg , Al , Zn , Fe , H , Cu , Ag , Pt ,Au

α) HCl + Zn …………… + H2

β) HNO3 + Au …………….. + H2 (μον.2)

6) Πως αλλάζουν τα χρώματα των δεικτών ,αν προσθέσουμε οξύ σε ένα διάλυμα ;
Βάμμα ηλιοτροπίου (Β.Η.) : Από ………………….. σε ………………
Ηλιανθίνη (Μ.Ο.) : Από ……………….. σε ………………….
Φενολοφθαλεινη : Από ………………… σε ……………………
(μον.1,5)

7) Τι μας δείχνει η κλίμακα pH ;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)

8) Ποια είναι τα κυριότερα βιομηχανικά οξέα και ποια η εμπορική τους ονομασία ;
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.3)

9) Τι είναι η όξινη βροχή;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………....
(μον.2)

10) Τα οξέα αντιδρούν με τα μέταλλα .Ποιο αέριο ελευθερώνεται και πως ανιχνεύεται;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1,5)

11) Κύκλωσε τις ορθές φράσεις :
Το HCl υπάρχει …..
α) αποκλειστικά στα χημικά εργαστήρια.
β) στο στομάχι του ανθρώπου .
γ) στα απορρυπαντικά απομάκρυνσης των αλάτων του νερού .
(μον.3)

12) Τι ζημιές προκαλεί η όξινη βροχή στα μνημεία και την βλάστηση ;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)

Υλικό Γ Γυμνασίου

Σχολική χρονιά 2007-08 Ομάδα Β

Διαγώνισμα Α΄ Τριμήνου στη ΧΗΜΕΙΑ

Ημερομηνία : …………. Τάξη : Γ
Ονοματεπώνυμο: …………………………………… Αριθμός : ….
Υπογραφή κηδεμόνα : …………… Βαθμός : ………

1) Με ποιο τρόπο δημιουργείται το ξίδι ;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)
2) Να γράψετε 2 ιδιότητες των οξέων:
α) ………………………………………………………………………
………………………………………………………………………….
β) ………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………
(μον.2)
3) Να γράψετε 3 δείκτες που γνωρίζετε.
I. …………………………………..
II. …………………………………..
III. …………………………………..
(μον.1,5)
4) Με ποιο τρόπο μπορούμε να ανιχνεύσουμε το υδρογόνο ;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)
5) Να γράψετε 2 ανθρακικά άλατα που γνωρίζετε.
…………………………………………………………………………….
(μον.1)
6) Να αντιστοιχίσετε τις δυο στήλες :
Ξίδι Γαλακτικό οξύ
Βιταμίνη C Κιτρικό οξύ
Γιαούρτι Ασκορβικό οξύ
Χυμός εσπεριδοειδών Οξικό οξύ
(μον.2)
7) Με δεδομένη τη σειρά δραστικότητας των μετάλλων, να προβλέψετε ποιες αντιδράσεις είναι εφικτές και να τις βάλετε σε κύκλο :
Li ,K ,Ca, Na ,Mg ,Al ,Zn ,Fe ,H ,Cu ,Ag ,Pt ,Au

α) HCl + Cu …………. + H2

β) CH3COOH + Pt …………... + H2

γ) H3PO4 + Zn ………… + H2
(μον.1,5)
8) Που οφείλονται οι κοινές ιδιότητες των οξέων ;
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)
9) Δε μπορούμε να φυλάσσουμε διαλύματα οξέων σε δοχεία από σίδηρο ή αλουμίνιο. Να εξηγήστε γιατί .
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(μον.1)
10) Να γράψετε στα ποιο κάτω υδατικά διαλύματα των οξέων, τις χημικές
εξισώσεις που δείχνουν το σχηματισμό ιόντων κατά τη διάλυση τους
στο νερό :
HBr (aq)

H2CO3 (aq)
(μον.2)
11) Το διάλυμα ενός οξέος, τι τιμές pH μπορεί να πάρει ;
……………………………………………………………………………...
(μον.1)
12) Το pH μιας λεμονάδας είναι 3,2 και μιας πορτοκαλάδας 4,5. Ποιο από
τα δυο διαλύματα είναι το ποιο όξινο ;
………………………………………………………………………………
(μον.1)
13) Με ποιους τρόπους μπορούμε να μετρήσουμε το pH ενός διαλύματος ;
………………………………………………………………………………
(μον.1,5)
14) Να εξηγήσετε τι θα συμβεί αν ρίξουμε νιτρικό οξύ πάνω σε μαρμάρινο



άγαλμα . Ποιο αέριο θα παραχθεί ;
………………………………………………………………………………...
………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………..
(μον.1,5)
15) Πως ονομάζονται τα διαλύματα με pH = 7 ;
………………………………………………………………………………...
(μον.1)

Υλικό Γ Γυμνασίου

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 – 2009
ΛΕΜΕΣΟΣ

Γ Ρ Α Π Τ Ε Σ Α Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ι Σ Σ Ε Π Τ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Υ 2 0 0 8

ΜΑΘΗΜΑ: Χημεία ΒΑΘΜΟΣ: _________________
ΤΑΞΗ: Γ
ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες (μαζί με Βιολογία/Ανθρωπολογία)
ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: / 09 / 2008 ΥΠΟΓΡΑΦΗ: _______________

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ________________________________ ΤΜΗΜΑ: _______ ΑΡ.: ___
__________________________________________________________________________

Το παρόν εξεταστικό δοκίμιο βαθμολογείται με 20 / 100 μονάδες. Αποτελείται από τρία μέρη, Α, Β, Γ και 5 (πέντε) σελίδες.

ΜΕΡΟΣ Α΄: Αποτελείται από δύο (2) ερωτήσεις των δύο (2) μονάδων η καθεμιά.
Να απαντηθούν και οι δύο.

1. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις: (2 μον.)
i) Το νάτριο είναι μαλακό μέταλλο γι' αυτό ____________________ με το μαχαίρι.
ii) Η φρεσκοκομμένη επιφάνεια του έχει __________________________ χρώμα.
iii) Ανήκει στην ________ ομάδα του Περιοδικού Πίνακα που είναι γνωστή με τ' όνομα _________________.

2. α) Να συμπληρώσετε τα κενά στον ακόλουθο πίνακα: (1μον.)
όνομα οξέος
χημικός τύπος οξέος
όνομα δείκτη
χρώμα στην παρουσία οξέος
θειικό οξύ

βάμμα ηλιοτροπίου (Β.Η)


HCl
φαινολοφθαλεΐνη (Φ.Φ)



β) Nα συμπληρώσετε τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις: (1 μον.)
Ο Περιοδικός Πίνακας των χημικών στοιχείων αποτελείται από _________ οριζόντιες σειρές που ονομάζονται ________________ και ________ κατακόρυφες στήλες που ονομάζονται _________________











ΜΕΡΟΣ Β΄: Αποτελείται από δύο (2) ερωτήσεις των έξι (6) μονάδων η καθεμιά.
Να απαντηθεί μόνο η μία.

1. α) Να γράψετε τους χημικούς τύπους των ενώσεων που ακολουθούν: (2μον.)
Δίδονται τα ακόλουθα σθένη:


σθένος
χημικός τύπος
S4 O2

Fe3 Cl1

Mg2 NO13

H1 PO34


β) Να αντιστοιχίσετε τις ουσίες 1, 2, 3, 4, με τις προτάσεις Α, Β, Γ και Δ: (2μον.)
1. οξικό οξύ Α. αραιωμένο υπάρχει στο στομάχι μας
2. υδροχλωρικό οξύ Β. καυστικό νάτριο
3. υδροξείδιο του νατρίου Γ. το διάλυμα του είναι το ξίδι
4. υδροξείδιο του ασβεστίου Δ. το διάλυμα του λέγεται ασβεστόνερο

1. _____ 2. _____ 3. _____ 4. _____

γ) Από τις πιο κάτω ενώσεις να κυκλώσετε όσες απεικονίζουν οξέα: (2μον.)
Η3PO4 , CaCO3 , H2CO3, Na2SO4 , NaOH , Ca(OH)2 , CaCl2 , H2S , CaSO4 , HNO3 .


2. α) Να ονομάσετε τις πιο κάτω χημικές ενώσεις και να τις κατατάξετε σε οξέα, βάσεις και άλατα βάζοντας Ö στο αντίστοιχο τετραγωνάκι: (3 μον.)

χημικός τύπος
όνομα
οξύ
βάση
άλας
Ca(OH)2




HCl




NaCl













β) Στον πίνακα που ακολουθεί να συμπληρώσετε κάποιες από τις ιδιότητες που έχουν τα υδατικά διαλύματα των βάσεων: (1 μον.)

Ιδιότητες διαλυμάτων βάσεων
1. γεύση

2. χρώμα δείκτη Φ.Φ

3. χρώμα δείκτη Β.Η

4. τιμή pH μεταξύ .....


γ) Να συμπληρώσετε τα κενά με ότι ταιριάζει: (2μον.)

· To τσίμπημα του μυρμηγκιού περιέχει κάποιο οξύ. Από τα παρακάτω υγρά το καταλληλότερο για να το εξουδετερώσουμε είναι το: _________________________

1) ξίδι 2) διάλυμα αμμωνίας 3) διάλυμα υδροχλωρικού οξέος

· Οι κοινές ιδιότητες των οξέων οφείλονται στα __________________________
που απελευθερώνονται στα υδατικά τους διαλύματα.


ΜΕΡΟΣ Γ΄: Αποτελείται από δύο (2) ερωτήσεις των δέκα (10) μονάδων η καθεμιά.
Να απαντηθεί μόνο η μία:

1. α) Να αντιστοιχίσετε τη στήλη Α με τη στήλη Β: (2μον.)


Στήλη Α

Στήλη Β
1.
Αλογόνα
Α.
1η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα
1. _______
2.
Αλκαλικές γαίες
Β.
2η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα
2. _______
3.
Αλκάλια
Γ.
3η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα
3. _______
4.
Ευγενή Αέρια
Δ.
4η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα
4. _______


β) Να διορθώσετε τις πιο κάτω εξισώσεις τοποθετώντας συντελεστές όπου χρειάζεται:
(2μον.) (4x0,5)

Mg(OH)2 + H3PO4 Mg3(PO4)2 + H2O
Zn + HCl ZnCl2 + H2

γ) Από τις πιο κάτω ενώσεις να κυκλώσετε όσες απεικονίζουν άλατα: (2μον.)
Η3PO4 , CaCO3 , CO2 , Na2SO4 , NaOH , Ca(OH)2 , CaCl2 , SO2 , CaSO4



δ) Συμπληρώστε τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις: (4 μον.)
· Το pH του καθαρού νερού στους 250C είναι ______ επειδή η περιεκτικότητα σε κατιόντα υδρογόνου είναι ίση με την περιεκτικότητα σε ____________________.
· Αν σε καθαρό νερό προσθέσω λίγο οξύ το pH του θα γίνει μικρότερο από _________ επειδή η περιεκτικότητα του σε κατιόντα υδρογόνου θα __________.
· Για να μετρήσουμε το pH ενός διαλύματος χρησιμοποιούμε ειδικά όργανα που λέγονται ____________________ και το _____________________ χαρτί όταν δεν χρειαζόμαστε μεγάλη ακρίβεια.
· H αντίδραση μεταξύ ενός οξέος και μιας βάσης είναι γνωστή με το όνομα ____________________
· Ένα διάλυμα με pH = 3,5 είναι _________________________________ από άλλο διάλυμα με pH = 6,5

2. α) Όταν προσθέσουμε μικρό κομμάτι νάτριο στο νερό, αυτό στριφογυρίζει στην επιφάνεια βγάζοντας καπνούς και σπίθες. Ακούονται μικρές εκρήξεις. Παράλληλα απελευθερώνεται κάποιο αέριο Χ. Η αντίδραση απεικονίζεται με την πιο κάτω εξίσωση: (2,5μον.)

2Νa(s) + 2Η2Ο(l) 2Na+(aq) + 2OH-(aq) + αέριο Χ
i) Γιατί το νάτριο επιπλέει στο νερό;
________________________________________________________________

ii) Ποιο είναι το αέριο Χ που απελευθερώνεται κατά την αντίδραση;
________________________________________________________________________

iii) Γιατί το νάτριο φυλάγεται πάντα σε δοχείο με πετρέλαιο;
________________________________________________________________
________________________________________________________________________


β) Να διορθώσετε τις πιο κάτω εξισώσεις τοποθετώντας συντελεστές όπου χρειάζεται:
(2μον.) 4x0,5)

Mg + HCl MgCl2 + H2
Ca(OH)2 + H3PO4 Ca3(PO4)2 + H2O





γ) Δίδεται το παρακάτω σχήμα, όπου Α - Θ είναι τα υποθετικά σύμβολα των στοιχείων που καταλαμβάνουν τα αντίστοιχα κελιά του Περιοδικού Πίνακα: (4 μον.) (8x0,5)
Α









Β

Γ






Δ
Ε















Ζ


Θ
















































i) Ποιο ή ποια από τα παραπάνω στοιχεία ανήκουν στη 17η ομάδα και με ποιο όνομα ειναι γνωστά; _________________________________________________________
ii) Από τα πιο πάνω στοιχεία μέταλλα είναι τα _______________________________
iii) Σε ποια ομάδα και ποια περίοδο ανήκει το στοιχείο Θ; ______________________

δ) i) Στον πίνακα που ακολουθεί, να χαρακτηρίσετε τα διαλύματα Α, Β, Γ και Δ με τις λέξεις όξινο, βασικό, πολύ βασικό και ουδέτερο: (1 μον.)

διάλυμα
Α
Β
Γ
Δ
pH διαλύματος
9
7
13
3,5
είδος διαλύματος





ii) Αν με το τσίμπημα της σφήκας εκκρίνεται κάποια βάση, ποιο από τα πιο πάνω διαλύματα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να το εξουδετερώσουμε; (0,5μον.)
_________________


Οι εισηγήτριες: Ο Διευθυντής:
Κυριακή Αργυρού
Αγγέλα - Μαρία Συμεού Γεώργιος Ασπρομάλλης

Υλικό Γ Γυμνασίου

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009



ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2008
ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ


Ημερομηνία: /09/2008 Ώρα: …….π.μ.
Ονοματεπώνυμο: ___________________________ Τμήμα: _____ Αρ:_____
Βαθμός: Υπογραφή καθηγητή:

ΟΔΗΓΙΕΣ: Να γράφετε μόνο με μπλε ή μαύρη πέννα.
Δεν επιτρέπεται η χρήση διορθωτικού υγρού.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας στο εξεταστικό δοκίμιο, στον
κενό χώρο μετά από κάθε ερώτηση.
Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 5 σελίδες.


ΜΕΡΟΣ Α΄
Περιλαμβάνει δύο (2) ερωτήσεις. Να απαντήσετε και στις δύο (2).Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με δύο(2) μονάδες.

Ερώτηση 1
Να βάλετε (Σ) αν είναι σωστό ή (Λ) αν είναι λάθος στο τέλος της κάθε πρότασης : (μον.2)
I. Οι βάσεις έχουν καυστική γεύση .................
II. Το ασβεστόνερο αλλάζει το χρώμα των δεικτών ...............
III. Ένα διάλυμα με pH=13 είναι λιγότερο βασικό από ένα διάλυμα με pH=8 …………..
IV. To pH του αποσταγμένου νερού είναι ίσο με 5 .............

Ερώτηση 2
Να συμπληρώσετε τα κενά :

Στήλη Α
Στήλη Β

Αλογόνα
2η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα


Αλκάλια
18η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα

(μον.2)




ΜΕΡΟΣ Β
Περιλαμβάνει δύο(2) ερωτήσεις από τις οποίες να απαντήσετε μόνο στη μία (1).Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με έξι(6) μονάδες.

Ερώτηση 1
α) Τι τιμές μπορεί να πάρει το pH ενός όξινου διαλύματος ;
............................................................................................................................
(μον.1)

β) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα(4χ0,5): (μον.2)
Όνομα δείκτη
Χρώμα δείκτη πριν την προσθήκη οξέος
Χρώμα δείκτη μετά την προσθήκη οξέος
Βάμμα ηλιοτροπίου


Φαινολοφθαλεΐνη



γ) Ποια είναι η χημική ονομασία του μαγειρικού άλατος ;
.......................................................................................................................
(μον.0,5)

δ) Να κυκλώσετε από τις παρακάτω χημικές ενώσεις, όσες είναι βάσεις :

i) Na2SO4 iii) HNO3 v) Mg(OH)2

ii) Ca(ΟΗ)2 iv) NaOH vi) BaSO4 (μον.1,5)

ε) Ο Περιοδικός Πίνακας των χημικών στοιχείων αποτελείται από ............ οριζόντιες σειρές που ονομάζονται ............................ και ........... κατακόρυφες στήλες που ονομάζονται ......................... (μον.1)

Ερώτηση 2
α) Τι εννοούμε όταν λέμε ότι ένα άλας είναι ευδιάλυτο στο νερό; Να δώσετε ένα παράδειγμα.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
(μον.1)

β) Να αντιστοιχίσετε τα παρακάτω άλατα με το σωστό χημικό τύπο:

Όνομα άλατος
Χημικός τύπος
Νιτρικό ασβέστιο
Na2CO3
Χλωριούχο κάλιο
Ca(NO3)2
Ανθρακικό νάτριο
KCl
(μον.1,5)
γ) Τι ονομάζουμε βάσεις κατά Arrhenius;
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
(μον.0,5)
δ) Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα ( 4χ0,5) : (μον.2)
Όνομα βάσης
Χημικός τύπος της βάσης
Όνομα δείκτη
Χρώμα δείκτη στην παρουσία βάσης
Υδροξείδιο του μαγνησίου

Φαινολοφθαλεΐνη


Al (OH)3

Πορτοκαλοκίτρινο

ε) Το κεντρί της σφήκας περιέχει βάση. Ποιο από τα επόμενα διαλύματα θα χρησιμοποιήσετε, για να αντιμετωπίσετε το τσίμπημα; Να υπογραμμίσετε τα σωστά.
i) Διάλυμα αμμωνίας ii) Χυμόs λεμονιού iii) Ξίδι
(μον.1)

ΜΕΡΟΣ Γ
Περιλαμβάνει δύο(2) ερωτήσεις από τις οποίες να απαντήσετε μόνο στη μία (1). Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με δέκα (10) μονάδες .

Ερώτηση 1
α) Να εξηγήσετε πού οφείλονται οι κοινές ιδιότητες των βάσεων.
........................................................................................................................................................................................................................................................
(μον.1,5)

β) Το K και το Rb βρίσκονται στην ίδια ομάδα του Περιοδικού Πίνακα. Να γράψετε 2 χημικές ιδιότητες τους, που να δικαιολογούν το ότι ανήκουν στην ίδια ομάδα:
i) ……………………………………………………………………………………...
ii) .....................................................................................................................
(μον.1)

γ) Να γράψετε τον ορθό χημικό τύπο και το όνομα των πιο κάτω χημικών ενώσεων (8χ0,25) : (μον.2)

Α/Α
Σθένος
Ορθός χημικός τύπος
Όνομα της χημικής ένωσης
1

Ca2 Cl1



2

Fe3 O2



3
H1 CO32



4
Na1 OH1





δ) Με ποια απλή διαδικασία μπορούμε να ανιχνεύσουμε το υδρογόνο;
............................................................................................................................
(μον.1)
ε) Να συμπληρώσετε τα ποιο κάτω κενά που μας δείχνουν τη διάλυση των ακόλουθων βάσεων στο νερό : (μον.2)

Ba(OH)2 ………….. + ………………

Al(OH)3 …………. + …………….

στ) Να αντιστοιχίσετε τα ονόματα της στήλης A με τον αντίστοιχο χημικό τύπο της στήλης Β : (μον.1,5)

Στήλη Α
Στήλη Β
Νιτρικό οξύ
HBr
Υδροβρωμικό οξύ
H2SO4
Θειικό οξύ
HNO3

ζ) Δεν μπορούμε να φυλάσσουμε διαλύματα οξέων σε δοχεία από σίδηρο ή αλουμίνιο. Να εξηγήσετε γιατί.
....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
(μον.1)

Ερώτηση 2
α) Τι ονομάζουμε αντίδραση εξουδετέρωσης; Ποια είναι τα προϊόντα αυτής της αντίδρασης; (μον.2)
....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

β) Δίνονται οι πιο κάτω χημικές ενώσεις (8χ0,25) :

i) Nα βάλετε √ στην κατηγορία στην οποία ανήκει η κάθε χημική ένωση.
ii) Να τις ονομάσετε. (μον.2)


Χημικός
τύπος
Κατηγορία χημικών ενώσεων
Όνομα της χημικής ένωσης
Οξέα
Βάσεις
Άλατα
Mg3(PO4)2




HI




NH4NO3




Zn(OH)2






γ) Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές pH. Να τα βάλετε στη στήλη της απάντησης με τη σειρά, ξεκινώντας από το περισσότερο όξινο και καταλήγοντας στο περισσότερο βασικό (8χ0,25) :
(μον.2)

Ν/Ν
Διάλυμα ή γαλάκτωμα
pH
Απάντηση
1
Καφές
5

2
Ντοματοχυμός
4,1

3
Υδροχλωρικό οξύ
1

4
Αμμωνία
11,9

5
Όξινη βροχή
4,5

6
Γάλα μαγνησίας
10,5

7
Αίμα
7,4

8
Υδροξείδιο του νατρίου
14



δ) Να συμπληρώσετε τις πιο κάτω χημικές αντιδράσεις, βάζοντας συντελεστές εκεί όπου χρειάζεται ( 6χ0,25) : (μον.1,5)

i) Mg(OH)2 + H3PO4 Mg3(PO4)2 + H2O

ii) Al + H2SO4 Al2(SO4)3 + H2


ε) Η Άννα μέτρησε το pH τριών διαλυμάτων και βρήκε τα πιο κάτω αποτελέσματα: (μον.2)
Είδος διαλύματος
pH
i. Διάλυμα Α
ii. Διάλυμα Β
iii. Διάλυμα Γ
2,1
11.0
6,4
I) Ποια μέθοδο χρησιμοποίησε για να μετρήσει το pH των τριών διαλυμάτων;
....................................................................................................................................
II) Ποιο από τα τρία διαλύματα είναι το πιο όξινο και ποιο το πιο βασικό;
............................................................................................................................

στ) Τι ονομάζουμε οξέα κατά Arrhenius; (μον.0,5)
........................................................................................................................................................................................................................................................











Η Διευθύντρια Εισηγήτριες :
Συμεού Αγγέλα-Μαρία...............
......................................... Στυλιανού Μαρίνα ....................

Στέλλα Χρίστου